Przez 63 dni ponad miastem

„Prudential”, najwyższy budynek Warszawy, został zdobyty 1 sierpnia jeszcze przed godziną „W” i do końca pozostał na skrawku miasta utrzymywanym przez powstańców. Na równi z „Pastą” może być symbolem powstania, a zdjęcie Sylwestra Brauna zrobione w kluczowym momencie – kadrem-ikoną.

Fot. za Poczta Polska

Kadr-ikona na znaczku. (Fot. za Poczta Polska)

Batalion „Kiliński”* ma zdobyć ten budynek oraz pocztę główną pierwszego dnia powstania. Po godzinie 16-ej patrol niemieckich żandarmów próbuje zatrzymać jedną z grup zbierającego się przed godziną „W” oddziału. Wywiązuje się strzelanina. Doświadczony oficer – Henryk Roycewicz natychmiast nakazuje główny atak. Solidnie umocnieni pod pocztą Niemcy skutecznie się bronią. Na dłuższą chwilę ucisza ich pocisk ze zrzutowego „Piata”. Wtedy powstańcy wdzierają się do „Prudentialu”. Nad najwyższym budynkiem stolicy powiewa polska flaga. Warszawa staje do walki.

Braun – fotograf Armii Krajowej o pseudonimie – „Kris” często obserwował i fotografował walczące miasto z wyższych pięter budynków. W miarę możliwości wyruszał na miejsce wydarzeń. 28 sierpnia ze swojego punktu obserwacyjnego na ul. Kopernika, uwiecznił uderzenie pocisku najpotężniejszego działa, jakim hitlerowcy ostrzeliwali powstańczą Warszawę. Wieżowiec z kilkakrotnie wieszaną flagą narodową był ulubionym celem Niemców.

„Kris” nie był zawodowym fotografem, ale miał naturalny dar komponowania kadru i reporterskie szczęście. Swoją „Leiką” pracował, fotografując seriami i traktował wydarzenia fotoreportażowo. Taka jest właśnie seria zdjęć „Prudentialu”.

***

Ze stanowiska na Nowym Świecie Braun widział także pożar swojego domu i ciemni na Powiślu. Postanowił staranniej zabezpieczyć dokumentację z powstania – być może nie podzieli ona losu zdjęć okupacyjnych. Przed pójściem do niewoli ukrywa zdjęcia. Po ucieczce z transportu i powrocie do Warszawy na początku 1945 r. fotografowi udaje się odnaleźć skrytkę z materiałami. Połowa z 3000 powstańczych zdjęć zachowała się. Znajdują się w Muzeum Historycznym m. st. Warszawy.

_________

Sylwester Braun „Kris”

(1909-1996) warszawiak, absolwent geodezji Politechniki Warszawskiej, fotograf amator, dokumentalista powstania. We wrześniu 1939 jako inżynier biura planowania zaczął fotografować oblężenie miasta. Podczas okupacji prowadził tajną ciemnię na ul. Kopernika i dokumentował życie mieszkańców pod okupacją, ich próby oporu oraz niemiecki terror. Pracownia i dokumentacja fotograficzna spłonęła we wrześniu 1944 r.

Po wybuchu powstania w pracował w grupie fotoreporterów, Polowych Sprawozdawców Wojskowy AK. Wywieziony do Niemiec, uciekł z niewoli. Wrócił do Warszawy w 1945. Zdecydował się na emigrację do Szwecji, a w 1964 do Stanów Zjednoczonych. Kilkakrotnie odwiedzał Polskę. W 1981 r. przekazując 1500 ocalałych zdjęć Muzeum Historycznemu m. st. Warszawy. Zmarł w Warszawie.

_______

*Batalion „Kiliński” wsławił się także zdobyciem budynku Pasty